Gordina Journal
The Scarab
hoe een mestkever het Egyptische symbool van wedergeboorte werd
De kever, de opkomende zon en de kleine voorwerpen die de hoop op vernieuwing verbeeldden. Een blik op de geschiedenis achter Gordina’s Scarab-motief.
Voordat de scarabee een geborduurd motief werd, was hij een klein dier in het landschap van het oude Egypte. Zijn bewegingen en levenscyclus raakten verbonden met de zon, de schepping en de hoop op een nieuw begin. Die geschiedenis is het uitgangspunt voor Gordina’s Scarab.
De kever en de zon
Mestkevers verzamelen mest en rollen er ballen van over de grond. De oude Egyptenaren brachten deze beweging in verband met de baan van de zon langs de hemel. Kevers die uit begraven mest tevoorschijn kwamen, riepen ook het beeld op van leven dat uit de aarde ontstond. Zo kreeg het insect een betekenis van vernieuwing.
De scarabee was verbonden met Chepri, de god van de opkomende zon. Op de piramidion van Iufaa, nu in The Metropolitan Museum of Art, rust de zon op de voorpoten van een scarabee. Het beeld maakt het verband zichtbaar: het insect helpt een nieuwe dag aanbreken.
Een klein voorwerp, verschillende functies
Scarabee-amuletten gaven deze symboliek een plaats in voorwerpen die mensen konden dragen of bij zich houden. Veel hadden een platte onderkant waarin namen, tekens of afbeeldingen waren gesneden. Sommige dienden ook als zegel: in zachte klei gedrukt liet het uitgesneden oppervlak een afdruk achter.
De betekenis van een scarabee hing ook af van de context. Een voorwerp dat tijdens het leven werd gedragen en een exemplaar dat voor een begrafenis was bestemd, konden dezelfde vorm hebben en toch verschillende doelen dienen. Materiaal, inscriptie en plaatsing helpen die verschillen te begrijpen, wanneer die informatie bewaard is gebleven.
Wie beide zijden bekijkt, ziet hoeveel een kleine vorm kan bevatten. De scarabee die hier is afgebeeld, is slechts 2,5 centimeter lang. Hij is gemaakt van Egyptisch blauw en goud tijdens de vroege achttiende dynastie. Het kevervormige lichaam heeft aan de onderkant een afbeelding van een gevleugelde scarabee. Deze details horen bij een specifiek voorwerp en een bepaalde periode binnen de veel langere geschiedenis van het symbool.
De hartscarabee
Scarabeeën hadden ook een plaats in de voorbereiding op het hiernamaals. Hartscarabeeën waren grafamuletten die verband hielden met het oordeel over de overledene. Hun inscripties richtten zich tot het hart en vroegen het niet tegen zijn eigenaar te getuigen.
De hartscarabee van Hatnefer is daarvan een concreet voorbeeld. Hij is gesneden uit serpentiniet, gevat in goud en voorzien van een versie van hoofdstuk 30A van het Dodenboek. Het Met dateert hem op ongeveer 1491–1473 v.Chr. Hier wordt de verbinding tussen de kever en vernieuwing onderdeel van een persoonlijk verzoek, geschreven voor een bij naam genoemde persoon.
Van symbool naar steek
Bij Gordina wordt de scarabee een borduurmotief op een alledaags kledingstuk. De verbinding met vernieuwing geeft het patroon een verhaal dat verder gaat dan zijn contouren. De historische voorwerpen die hier worden getoond en besproken, geven dat verhaal context.
Een symbool vertalen naar draad vestigt de aandacht op zijn vorm: het ronde lichaam, de balans van de poten en de ruimtes ertussen. Op katoen worden die details een oppervlak dat je kunt zien en voelen. Dat is wat ons in borduurwerk interesseert: het biedt een manier om langer bij een motief stil te staan, zijn opbouw te bekijken en te vragen waar zijn betekenis begon.